Een verduidelijking over e-gezondheid in België

Tijdens de E-gezondheidsweek, die eind juni plaatsvond, werden er verschillende evenementen georganiseerd om de uitdagingen rond het veilig delen van gezondheidsgegevens in België onder de aandacht te brengen. Hospichild nam deel aan een infosessie die georganiseerd werd bij Vivalis, de Brusselse administratie die met name Abrumet, de beheerder van het Brussels Gezondheidsnetwerk, financiert.

Die ontmoeting maakte het mogelijk meer inzicht te krijgen in hoe e-gezondheid werkt, welke projecten er momenteel in België worden uitgewerkt en welke mechanismen het delen van medische gegevens in goede banen leiden. Het gaat soms om ingewikkelde begrippen, die echter van essentieel belang zijn voor patiënten, hun gezin en gezondheidsprofessionals.

Wat is e-gezondheid?

E-gezondheid omvat alle digitale tools waarmee men gezondheidsgegevens veilig elektronisch kan delen, raadplegen en beheren. Concreet maken deze tools het makkelijker om gegevens uit te wisselen tussen de verschillende professionals die betrokken zijn bij de behandeling van een patiënt: huisartsen, kinderartsen, specialisten, apothekers, verpleegkundigen, kinesitherapeuten, verloskundigen, enz.

Voor kinderen met een chronische ziekte die in meerdere ziekenhuizen of door meerdere specialisten worden behandeld, kan e-gezondheid helpen om de zorgcontinuïteit te verbeteren. E-gezondheid zorgt er met name voor dat zorgverleners sneller over de nodige informatie kunnen beschikken, terwijl bepaalde onderzoeken of onnodige handelingen kunnen worden vermeden.

Een bewustmakingsweek voor het grote publiek

Voor de E-gezondheidsweek 2026 heeft Abrumet nog meer initiatieven opgezet om zowel het grote publiek als de professionals te informeren. Tijdens een webinar werd de balans opgemaakt van de lopende en toekomstige e-gezondheidsprojecten. Verder hebben verschillende ziekenhuizen hun deuren opengesteld voor reportages in samenwerking met BX1: het CH Jean Titeca, het UMC Sint-Pieter en de Cliniques universitaires Saint-Luc.

Die reportages belichten innovatieve projecten in verband met het beheren en delen van gezondheidsgegevens. Tot slot werd in de Brusselse metro een bewustmakingscampagne gestart met als slogan: “Mijn dokter en ik, wij hebben zo veel te delen”.

Die heeft als doel om erop te wijzen dat gegevens veilig delen geen doel op zich is, maar een hulpmiddel om de zorgkwaliteit en de communicatie tussen patiënten en zorgverleners te verbeteren.

Kluizen en hubs: wat is het verschil?

Tijdens de infosessie bij Vivalis legde de spreekster het verschil uit tussen kluizen voor gezondheidsgegevens en hubs, die toelaten om die gegevens te delen.

  • Kluizen zijn beveiligde ruimtes waarin medische documenten worden opgeslagen, zoals onderzoeksresultaten, medische verslagen, ziekenhuisopnameverslagen, vaccinatiegegevens en voorschriften.
  • Hubs slaan de gegevens dan weer niet rechtstreeks op. Het zijn platformen voor uitwisseling tussen de verschillende actoren van het gezondheidszorgsysteem. Ze zijn er om aan te geven waar de gegevens zich bevinden en ervoor te zorgen dat bevoegde professionals er toegang toe krijgen wanneer ze een patiënt behandelen.

In België zijn er verschillende gewestelijke hubs:

  • het Brussels Gezondheidsnetwerk, dat beheerd wordt door Abrumet;
  • het Réseau Santé Wallon (het Waalse gezondheidsnetwerk);
  • verschillende Vlaamse netwerken, waaronder CoZo.

Al deze netwerken zijn met elkaar verbonden via de MetaHub, een nationale infrastructuur die ervoor zorgt dat de systemen onderling kunnen communiceren. Het doel is dus niet om alle medische gegevens centraal op te slaan in één nationale databank, maar om de verschillende netwerken in staat te stellen veilig samen te werken.

Drie voorwaarden om toegang te krijgen tot gezondheidsgegevens

Het delen van medische gegevens berust op drie mechanismen die bedoeld zijn om de privacy van patiënten te beschermen: toestemming, de therapeutische relatie en de toegangsmatrix.

1. TOESTEMMING

De toestemming laat toe om gezondheidsgegevens veilig elektronisch te delen. Zodra de toestemming is geregistreerd, is ze geldig in heel België en volledig gratis. Ze moet dus niet opnieuw worden gegeven bij elke raadpleging.

Tijdens de infosessie hebben de sprekers er ook nog eens op gewezen dat er in België twee verschillende benaderingen zijn.

Het opt-insysteem

In Brussel en Wallonië is het delen van gegevens gebaseerd op een zogenaamd opt-insysteem. Dat betekent dat patiënten hun uitdrukkelijke toestemming moeten geven voordat hun gegevens mogen worden gedeeld via de gezondheidsnetwerken. Zonder die vrijwillige stap mag er geen elektronische deling plaatsvinden.

Het opt-outsysteem

In Vlaanderen werkt het systeem dan weer volgens het opt-outprincipe. In dat model is het delen van gegevens standaard opgenomen in het bestaande wettelijke kader, maar heeft de patiënt de mogelijkheid zich hiertegen te verzetten.

Bij beide systemen staat de bescherming van de privacy centraal. De toestemming kan overigens op elk moment worden ingetrokken. Die intrekking geldt in het hele land en betekent dat het delen van medische gegevens wordt stopgezet.

Voor minderjarigen zijn het door de band genomen de ouders of voogden die deze keuze maken.

2. DE THERAPEUTISCHE RELATIE

Zelfs met toestemming mag een zorgverlener alleen toegang krijgen tot medische gegevens als er sprake is van een therapeutische relatie met de patiënt. Deze relatie ontstaat wanneer er een zorgrelatie tot stand komt met een gezondheidsprofessional: een arts, apotheker, verpleegkundige, kinesitherapeut, tandarts, verloskundige of andere betrokken professional.

Omgekeerd hebben adviserend artsen van ziekenfondsen, arbeidsartsen en verzekeringsmaatschappijen echter geen toegang tot de gegevens die in dit kader worden gedeeld. Hoe lang deze relatie duurt, hangt af van het type behandeling:

  • 15 maanden voor de behandelend arts of de vaste apotheker;
  • 3 maanden voor bepaalde gerichte behandelingen, zoals bij een kinesitherapeut;
  • 1 maand voor een spoedarts.

Het bestaan van deze therapeutische relatie moet kunnen worden aangetoond, met name door de patiënt te identificeren tijdens de raadpleging of ziekenhuisopname.

3. DE TOEGANGSMATRIX

Niet alle professionals hebben toegang tot dezelfde informatie. De toegangsmatrix bepaalt welke gegevens door welke beroepsgroep kunnen worden geraadpleegd. Zo mag een apotheker wel zien welke geneesmiddelen aan een patiënt zijn verstrekt, maar niet noodzakelijkerwijs laboratoriumuitslagen inkijken. Een arts heeft daarentegen een uitgebreidere toegang tot bepaalde medische gegevens.

→ Naar de toegangsmatrix 

Sinds kort kunnen sommige professionals uit de multidisciplinaire sector ook gebruikmaken van de “uitgebreide toegang”. Met de uitdrukkelijke toestemming van de patiënt mogen zij bepaalde documenten raadplegen die rechtstreeks verband houden met hun expertise. Voorbeelden:

  • Een kinesitherapeut kan toegang krijgen tot orthopedische verslagen.
  • Een diëtist kan verslagen over diabetes inkijken.
  • Een verpleegkundige kan toegang krijgen tot bepaalde gegevens die nuttig kunnen zijn voor de zorgcontinuïteit.

De doelstelling bestaat erin om te zorgen voor een meer samenhangende behandeling en te garanderen dat elke professional alleen de informatie kan raadplegen die echt relevant is voor de behandeling.

Concreet wordt er een verzoek ingediend bij het Brussels Gezondheidsnetwerk. De patiënt krijgt vervolgens een kennisgeving waarmee die dit verzoek om toegang kan aanvaarden of weigeren.

Een belangrijk gegeven voor kinderen en hun gezin

Voor kinderen die door meerdere professionals worden opgevolgd of in meerdere zorginstellingen worden behandeld, is e-gezondheid een kostbare coördinatietool. Hierdoor kunnen medische teams beter met elkaar communiceren, sneller toegang krijgen tot nuttige informatie en zorgcontinuïteit waarborgen, ook bij een ziekenhuisopname of een spoedbehandeling.

Als er toestemming is gegeven en de veiligheidsregels worden nageleefd, kan het delen van gezondheidsgegevens zo bijdragen aan een vlottere en meer coherente behandeling die beter aansluit bij de behoeften van kinderen en hun gezin.

→ Bekijk een van de toelichtingsvideo’s of ga naar de website van het Brussels Gezondheidsnetwerk

 

LEES OOK: