Zelfmoordpreventie bij jongeren: een belangrijke uitdaging op het gebied van geestelijke gezondheid

Op 10 september is het Werelddag Suïcidepreventie. De cijfers bij jongeren zijn alarmerend, zowel in de Franse Gemeenschap als in Frankrijk en veel andere landen. Voor ouders, naasten en professionals uit de gezondheidszorg en het onderwijs, maar ook uit de politiek, vormt dit een belangrijke uitdaging. 

Het Centre de Prévention du Suicide, de belangrijkste organisatie voor zelfmoordpreventie in Franstalig België, werkt sinds kort samen met Infrabel, de beheerder van het Belgische spoorwegnet. Enerzijds om mensen met donkere gedachten beter te kunnen doorverwijzen en anderzijds om de gespecialiseerde hulp van het centrum onder de aandacht te brengen, met name de gratis anonieme hulplijn die de klok rond bereikbaar is: 0800 32 123.

Zorgwekkende cijfers  

De meest recente cijfers (2019) over zelfmoord bij jongeren in België zijn alarmerend. In de Franse Gemeenschap is zelfmoord bij jongens tussen 15 en 24 jaar zelfs de tweede doodsoorzaak, na verkeersongevallen, en vertegenwoordigt 20% van de overlijdens. Zelfmoordgedachten komen volgens de cijfers voor bij 20% tot 30% van de jongeren.

In de Franse Gemeenschap is zelfmoord bij meisjes van dezelfde leeftijd de derde doodsoorzaak, met een aandeel van 12%.Volgens het Centre de Prévention du Suicide worden meisjes van 14 tot 16 jaar vijf keer vaker dan jongens van dezelfde leeftijd in het ziekenhuis opgenomen ten gevolge van een zelfmoordpoging. Bij jongens hebben die pogingen echter veel vaker een dodelijke afloop dan bij meisjes.

Daarom is het cruciaal dat ouders en personen in de schoolomgeving en sociale omgeving van kwetsbare jongeren donkere gedachten en de verschillende signalen daarvan herkennen: risicogedrag, zelfverminking, somatisering, spijbelen, verslechtering van de schoolresultaten, sterke angsten, isolement, piekeren, enz.

Profiel van jongeren die risico lopen 

Zoals Partenamut in 2022 benadrukte in zijn artikel “Suicide des jeunes: comment éviter le pire ?“, is het moeilijk om een profiel op te stellen van de jongeren die risico lopen, wat zelfmoordpreventie zeer complex maakt. Sommige geestelijke gezondheidsproblemen, zoals depressie, zijn risicofactoren, maar zelfmoord kan eender wie treffen. Zelfs een jongere die er heel gelukkig uitziet, kan donkere gedachten verbergen.

De afgelopen jaren heeft pesten op school en op sociale media geleid tot de zelfmoord van verschillende jonge tieners. In de strijd tegen cyberpesten wordt momenteel gewerkt aan belangrijke wetshervormingen, internationale actieplannen en strengere meldingsmaatregelen. In dat verband reikt de Conseil supérieur de l’éducation aux médias een preventietool aan: “Comment prévenir le cyberharcèlement par l’éducation aux médias ?“, beschikbaar via download of op bestelling.

Seksueel misbruik van jongeren en een vroege verbreking van de band tussen moeder en kind worden ook genoemd als belangrijke oorzaken van zelfmoordpogingen bij jongeren.

Krijgen jongeren die het moeilijk hebben de behandeling die ze nodig hebben en worden ze doorverwezen naar professionals uit de geestelijke gezondheidszorg? Kunnen ze snel terecht bij de diensten en beantwoorden die aan de toenemende nood bij jongeren? Beschikt het onderwijs over voldoende middelen, informatie en mogelijkheden om bij een vermoeden snel een professional uit de geestelijke gezondheidszorg in te schakelen?”  

Hoe kan zelfmoord voorkomen worden?

Een belangrijke vraag is of zelfmoord in bepaalde gevallen voorkomen had kunnen worden door preventie. In dat verband organiseren de Cliniques Universitaires Saint-Luc en het Centre de Prévention du Suicide een evenement op 10 september 2026 om professionals en naasten te informeren en bewust te maken: “Prévention du suicide : parlons-en pour mieux agir“: stand met informatie, uitwisselingen en bewustmaking, conferentie voor zorgprofessionals.

Een paar interessante externe bronnen (in het Frans):

Wanhoop van ouders van jongeren met mentale problemen 

Het team van Hospichild ontvangt dagelijks vragen van ouders en professionals. Een van de onderwerpen is de geestelijke gezondheid van jongeren. Sommige van die vragen lijken meer op dringende noodoproepen. Ouders zeggen: “de diensten zijn verzadigd, we kunnen moeilijk een kinderpsychiater vinden die snel beschikbaar is”, “er is geen enkele plaats vrij voor mijn dochter, die aan anorexia lijdt”, “mijn kind wil niet meer naar school, wat zijn de alternatieven?” enz.

Daarom willen we meer informatie over geestelijke gezondheid aanreiken en werken we aan een nieuw luik over geestelijke gezondheid bij kinderen en jongeren, dat binnenkort beschikbaar zal zijn.

Emmanuelle Vanbesien 

 LEES OOK: