Junkfood in België: “18% van de Belgische bevolking is obees”, volgens een pleidooi

Samen met vele andere verenigingen heeft de Fédération des maisons médicales onlangs een open brief gepubliceerd om onze regering te waarschuwen. De Franstalige federatie betreurt de gevaren van reclame – die ze geleidelijk aan wil laten verbieden – die jongeren ertoe aanzet om slechte eetgewoonten te ontwikkelen. Dat vormt immers een groot risico voor hun gezondheid. 

“Kinderen en tieners zijn de eerste slachtoffers. Uit een onderzoek dat in mei 2025 op het Europese Congres over Obesitas werd gepresenteerd, bleek dat vijf minuten reclame voor junkfood al genoeg is om overmatige calorie-inname bij kinderen van zeven tot vijftien jaar te stimuleren.” Dat lezen we in de open brief.

{Open brief gedeeld door de Fédération des maisons médicales}

“Geachte minister,

De Belgische cijfers zijn alarmerend. Volgens Sciensano heeft bijna 18% van de bevolking obesitas en 50% overgewicht. Volgens de OESO houdt tussen de 11 en 14% van de jaarlijkse sterfgevallen in België rechtstreeks verband met slechte voeding. De daarmee gepaard gaande gezondheidskosten – door hartziekten, diabetes, bepaalde vormen van kanker – worden geschat op meer dan 27 miljard euro per jaar.1 Dat is geen abstracte prognose: het is een last die op de sociale zekerheid, de ziekenhuizen en duizenden Belgische gezinnen drukt.

Gezien het gebrek aan actie roepen Canopea, FIAN Belgium en de medeondertekenaars van deze brief u op om serieus werk te maken van de verschillende maatregelen die nodig zijn om junkfoodreclame geleidelijk te verbieden.

Zelfregulering: valkuil en impasse

Het groeiende besef van de negatieve kanten van commerciële reclame – vooral voor junkfood – heeft de sector gedwongen om in actie te komen. Het antwoord is echter altijd hetzelfde: door gebruik te maken van zijn enorme invloed in de samenleving en de economische macht die hij beweert te vertegenwoordigen, dringt de reclamesector zijn eigen oplossingen op om de touwtjes in handen te houden. Zelfregulering, met behulp van allerlei verschillende codes, en zelfcontrole via zelfbenoemde instellingen, vooral de Jury voor Ethische Praktijken inzake reclame, die niet-bindende adviezen geeft: dat is het model dat zich in België heeft ontwikkeld.

De Hoge Gezondheidsraad laat er geen twijfel over bestaan: de beloften en toezeggingen van de voedingsindustrie ‘bieden kinderen doorgaans zeer weinig bescherming’. Dat lezen we in zijn advies nr. 9527 van augustus 2022 over de vermindering van de blootstelling van kinderen aan ongezond voedsel via de media en marketing. De Franstalige studie van FIAN Belgium komt tot dezelfde conclusie: de zelfreguleringsmaatregelen zijn ‘vaak ontoereikend, ineffectief en worden niet nageleefd’. In 2023 publiceerde The Lancet een baanbrekende studie naar commerciële gezondheidsdeterminanten. Marketing, reclame en het gebruik van zelfregulering worden erin genoemd als oorzaken van de verslechtering van de volksgezondheid. Die vaststelling is niet nieuw. Ze wordt gewoon genegeerd.

Volksgezondheid én sociale rechtvaardigheid op het spel 

Kinderen en tieners zijn de eerste slachtoffers. Uit een onderzoek dat in mei 2025 op het Europese Congres over Obesitas werd gepresenteerd, bleek dat vijf minuten reclame voor junkfood al genoeg is om overmatige calorie-inname bij kinderen van zeven tot vijftien jaar te stimuleren.2

De sociale kant van die kwestie wordt vaak over het hoofd gezien. Zoals de Hoge Gezondheidsraad benadrukt, ‘is de marketing van ongezonde voeding onevenredig gericht op het bereiken van kansarme kinderen uit bepaalde raciale, etnische en/of sociaaleconomische groepen, wat de ongelijkheid op het gebied van gezondheid en voeding verergert en het recht op non-discriminatie schendt.’ Reclame voor junkfood is ook een kwestie van sociale rechtvaardigheid.

Impasse onder ogen zien en politieke actie ondernemen 

Die strategie, waarbij de sector het voortouw neemt door zelfregulering voor te stellen, legt de sector geen windeieren. De overgrote meerderheid van de advertenties wordt vrij of binnen een zelfregulerend kader verspreid, terwijl de negatieve gevolgen ervan elke dag een beetje meer druk uitoefenen op de volksgezondheid.

Door deze open brief vandaag samen te ondertekenen, pleiten we in het algemeen belang voor een krachtig optreden van de politieke autoriteiten en voor een verbod op junkfoodreclame. Die wens wordt door een groot deel van de bevolking gedeeld: volgens gegevens van Sciensano is 66% van de Belgen voorstander van zo’n verbod. De democratische legitimiteit is er. Het juridische kader ook.

Zoals FIAN Belgium in zijn studie aangeeft, is de federale overheid bevoegd voor de regulering van voedselreclame. Een simpel koninklijk besluit zou volstaan om reclame voor producten met een D- of E-nutriscore te beperken of te verbieden. De Belgische grondwet garandeert het recht op gezondheid, wat de juridische basis vormt voor die aanpak. De vrijheid van commerciële meningsuiting is niet absoluut: ze kan worden beperkt om de volksgezondheid te beschermen, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft vastgesteld.

Terwijl België afwacht, komen andere landen in actie 

Onze noorderburen hebben onlangs besloten om actie te ondernemen. Zo verbiedt de gemeente Den Haag sinds 2025 reclame voor producten en diensten met een hoge CO₂-uitstoot (voertuigen met verbrandingsmotoren en vervuilend toerisme). Sinds mei 2026 volgt Amsterdam dat voorbeeld door een reclameverbod voor vleesproducten in te voeren.3

We zien hetzelfde inspirerende elan aan de andere kant van het Kanaal. Sinds januari geldt er een verbod op reclame voor voedingsmiddelen die te vet, te zoet of te zout zijn: op tv tussen half zes ’s ochtends en negen uur ’s avonds en de klok rond op het internet.4 De Britse regering schat dat die maatregel jaarlijks zo’n 20.000 nieuwe gevallen van obesitas bij kinderen zal voorkomen.

Meneer Vandenbroucke, doe er iets aan 

De doelstellingen in uw beleidsnota Volksgezondheidsbeleid 2026, gaan de goede kant op. We verwachten nu zowel strengere als meer concrete regulering.

Steeds meer overheidsinstanties ondernemen actie. Twee derde van de Belgen wil dat hun land actie onderneemt. De wetenschap is duidelijk. Er is een juridisch kader. Het enige wat nog ontbreekt is een politieke beslissing. Die kan de federale minister van Volksgezondheid nemen, zonder op een nieuw rapport te wachten of toe te geven aan de druk van de lobby van de voedingsindustrie.

Meneer de minister, een koninklijk besluit, met financiële ondersteuning en politieke en administratieve opvolging om de uitvoering ervan te garanderen, zou volstaan. Reclame voor junkfood verbieden is een manier om onze kinderen te beschermen. Bovendien verlicht zo’n verbod op termijn de enorme druk die voedingsgerelateerde chronische ziekten op ons gezondheidszorgsysteem uitoefenen. Er is geen excuus meer om werkeloos toe te zien. De kwaliteit van onze gezondheid hangt af van de kwaliteit van onze wetten.

Hoogachtend,”

→ Meer informatie: La malbouffe en Belgique : il est temps de mettre au régime la publicité – Fédération des maisons médicales (in het Frans)

Lijst met ondertekenaars: Canopea, FIAN Belgium, Agroecology in Action, Nos Oignons, Paysans-Artisans, Réseau des GASAP, Projet P.A.N.I.E.R.S., VRAC Bruxelles, FedeAU – Fédération bruxelloise des professionnel.le.s de l’Agriculture Urbaine, PSMG – Promo Santé & Médecine Générale, Réseau Santé Diabéte Bruxelles ASBL, Vlaamse Beroepsvereniging van Diëtisten, Autre Terre, Voedsel Anders, Fédération des Maisons Médicales, Fédération des services sociaux, FWPS – Fédération Wallonne de Promotion de la Santé, La Ligue des familles, Rikolto Belgium vzw, Coalition Santé, Réseau Aliment-Terre de l’arrondissement de Verviers, Cultures et Santé, Ceinture Alimentaire WAPI, Projet Paniers Solidaires, Mutualités Libres, Mutualité Chrétienne, Union Nationale des Mutualités Solidaris FR et Solidaris Brabant, Union Nationale des Mutualités Neutres, Féda bxl – fédération drogues addictions, Rikolto Belgium vzw, Solidagro, SAAMO Vlaams-Brabant, Quinoa asbl, Ecole à Table, Comité de suivi de l’Assemblée citoyenne pour le climat sur la thématique de l’alimentation, Grootouders voor het Klimaat, TCO Service, La Coop Alimentaire, Oxfam-Magasins du monde, Humundi, Collectif 5C & Fédération d’Economie Sociale – Secteur Alimentation et Circuit court – c/o Créalim, CATL (Ceinture Aliment-Terre Liégeoise), Duo Catering, UPDLF (Union Professionnelle des Diététiciens de Langue Française), BEES coop, La CLASS, Rencontre des Continents, Consortium Transitoire Est-Francophone (ReLiEF).”

LEES OOK: